HEERLEN – Mocht de titel Europese Culturele Hoofdstad 2018 onverhoopt naar Leeuwarden of Brabantstad gaan, dan is het verstandig een alternatief voor culturele doorontwikkeling paraat te hebben in Zuid Limburg. Een aantal eerdere kandidaat-steden als Den Haag, Utrecht en Almere lijken namelijk te verbleken. Dat vinden ze in ieder geval in Parkstad Limburg, die met haar culturele lente immers de laatste jaren flink furore maakt en in geen geval stil wil vallen.
In de Limburgse propositie wordt een mentaliteitsslag beoogd om de gebieden Sittard-Geleen, Parkstad Limburg, Maastricht en het Heuvelland meer aan elkaar te verbinden tot een tot de verbeelding sprekende regio. In de mondialiseringslag is het Europa van de regio’s een belangrijk wapen voor identificering en duurzame economische ontwikkeling. Hierbij is het van belang dat de drie steden en het tussenliggende landschappelijke gebied blijvend innoveren en zich daarbij nationaal en Europees presenteren. Daarbij doen ze er goed aan de onderlinge competities en strijd om te zetten in respect en waardering voor elkaars kwaliteiten. Door elkaars successen en kwaliteiten op te tellen, elkaar ook wat te gunnen en gezamenlijk te delen, ontstaat een verrijkt en sterker identificerend cultureel DNA voor het gehele gebied. Dit maakt de regio ongetwijfeld beter bestand tegen de uitdagingen van verdere mondialisering.
Parkstad Limburg, met haar 250.000 inwoners ‘De vijfde stad van Nederland’, is bereid in de Europese Hoofdstad-gedachte haar Culturele Lente-parels en geheel vernieuwde culturele infrastructuur (> € 150 miljoen) in te brengen. Hoewel MCH2018 in haar bidbook nog niet toe blijkt te zijn aan het concreet benoemen van projecten, acht Parkstad dit voor het beschrijven van een alternatief reeds nu van groot belang. Temeer in het geval de keuze van de jury anders uitvalt. Zo kunnen de Zuid-Limburgse cultuuraanbieders immers toch aan de slag blijven en hun sponsoren en subsidiënten een feitelijk, tastbaar en herkenbaar alternatief blijven bieden voor innovatie en een sterke identificering van de regio. Belangrijke elementen in dit plan zijn er al te benoemen.
Zo vormt Parkstad Popstad een belangrijke schakel in de keten voor ontwikkeling van de hedendaagse pop-, urban- en muziekcultuur. De diverse popcollectieven, café podia, kleinere en middelgrote popzalen (tot 600 bezoekers), oefenruimten en studio’s in de verschillende steden (ook Sittard en Maastricht) kennen in Parkstad mogelijkheden tot doorontwikkeling op grotere podia als de LIMBURGzaal (capaciteit 1.350 bezoekers), RODAhal (3.000 bezoekers) en festivals als IBE, Booch en het wereldberoemde en oudste popfestival Pinkpop om mogelijk uiteindelijk te eindigen op Pinkpop Classic.
In 2015 is het 50 jaar geleden dat de mijnsluiting is aangekondigd. In dat ‘Jaar van de Mijnen’ zal men, door middel van een speciaal daartoe aangezet cultureel festival, het hele jaar door met activiteiten monumentaal stilstaan bij wat het ons heeft gebracht en waar we naar toe op weg zijn. Het culturele DNA is namelijk definitief veranderd door de mijnen. Dat is te zien in het landschap, de taal, de geschiedschrijving, de samenstelling van de (in Nederland eerste) multiculturele gemeenschap en de economische en maatschappelijke activiteiten. Zelfs elementen van excellentie in de Parkstedelijke gezondheidszorg zijn ontegenzeggelijk te danken aan de mijnen. Het onderscheidende financieel-administratieve cluster van de regio met als boegbeelden ABP, CBS en bureau buitenland van de Nationale belastingdienst kennen hun oorsprong in de mijnsluiting. De innovatieve kracht, zoals tekenend bij DSM dat in zijn derde levenscyclus zit, is illustratief voor de veranderingsgezindheid die eigen is aan het DNA van de regio. Opdrachten aan nationaal bekende kunstenaars en schrijvers, waarmee al diverse gesprekken lopen, zijn onderdeel van dit ‘Jaar van de Mijnen’.
In oude steden is een Cultura Nova ondenkbaar. In het relatief jonge Parkstad Limburg blijkt de traditie van vernieuwing echter tot de belangrijkste tradities te behoren. Waar in Parkstad de Nederlandse taal een minder gedeelde culturele waarde was – uit alle windrichtingen waren immers haar bewoners gekomen – zijn beeldend theater en dans en het ontdekken van andere culturen, eerder ruggengraat van de gemeenschappelijkheid. Dit zijn elementen waarin Cultura Nova landelijk een vooraanstaande positie heeft ingenomen. Haar rijke netwerk met internationale makers en festivals maakt Cultura Nova tot een belangrijk blijvend en altijd innovatief cultureel icoon van Zuid-Limburg.
In de rijke mijntijd werd het grootste podium van Nederland in Heerlen gebouwd dat zich vervolgens snel ontwikkelde tot een belangrijke nationale theaterplek. De grote Nederlandse gezelschappen en orkesten waren kind aan huis en gebruikten Heerlen zelfs als proeftuin alvorens ze in première gingen. Op deze geschiedenis ondergaat Parkstad Limburg Theaters de laatste jaren een opmerkelijke wedergeboorte. Zij heeft de oude roots opgepakt en behoort weer tot de belangrijkste podia van Nederland, passend bij de vijfde stad van het land. Zij beschikt, naast een belangwekkend goed bezochte grootstedelijke theaterprogrammering, over een aantal vooraanstaande nationale en internationale programmeringstradities. Zo kent zij naast de reguliere symfonische concerten een internationale symfonische uitvoeringspraktijk in de serie TOPklassiek waar de top orkesten van de wereld zich graag laten horen.
‘Schrit_tmacher Just Dance’, in samenwerking met Aken, is anno 2013 een Europees Dansplatform van niet geringe orde. Deze 18e versie van het festival telde 26 aaneensluitende dagen met uitverkochte zalen voor internationale moderne dans. Dit in voorstellingen, films, workshops en lezingen met menig grootheid uit de internationale dansscène. Doorontwikkeling door verruiming van programmering en eigen choreografieopdrachten liggen voor de hand, waartoe al diverse afspraken lopen met grote choreografen. Theater Kerkrade biedt zich daarbij aan als vernieuwde en enige middenzaal (633 stoelen) van de Euregio en een innovatief podium ook voor jong en aanstormend talent.
Bijzondere festivals als Dutch Mountain Film Festival, Tango Brutal, Southern Blues Night, Orlando, Charles Hennen Concours, Wereld Muziek Concours, de Parade Brunssum en Pinkpop tekenen verder de diversiteit en kwaliteit van Parkstad die geheel Zuid-Limburg op de kaart zetten. Met jaarlijks vele honderd duizenden bezoekers is het inkomend theater- en concertbezoek van Parkstad vele malen groter dan het uitgaande.
De innovatieve expositiekwaliteit van Schunck*, Continuüm Discovery Centrum en het Collectors House, maar ook het historische Kasteel Hoensbroek (het grootste openbare kasteel van Nederland) en de Thermen behoren tot de belangrijke museale culturele iconen van de stad. De IBA (Internationale Bau Auststellung) zal in 2020 verdere dynamiek geven aan het geheel.
De inwoners van Parkstad Limburg weten zich daarnaast rijk met kwaliteiten in haar buurgemeenten en regio’s, die eveneens onderdeel van MCH2018 zijn. Denk daarbij aan de prachtige historische kwaliteiten van het centrum van Maastricht, het Provinciaal Bonnefanten Museum, Musica Sacra, de Rieu Vrijthof Concerten, De Nederlandse Dansdagen en de befaamde internationale antiek- en kunstbeurs Tefaf. Mogelijk meer nog weegt de universitaire gemeenschap met haar befaamde faculteit cultuurwetenschappen en de opvallende Europese (internationale) studies, de medische faculteit en Health Campus. Ook weet de regio zich onder andere rijk met het innovatieve klimaat dat de Chemelot Campus en de sportzone van Sittard haar schenkt. Het prachtige Heuvelland en de Bourgondische en culinaire kwaliteiten in haar omgeving completeren het verder. De samenwerking met omliggende buitenlandse buren als Aken en Genk kleuren onze samenleving verder als geen andere in Europa.
In Parkstad wordt de beleving van al deze opgetelde kwaliteit een doel om na te blijven streven. Bovendien staat de gezamenlijkheid veel meer centraal dan de verschillen van de steden. Om dit ook uit te blijven dragen en met een knipoog naar de genoemde ambitie in de titel Europese Culturele Hoofdstad, stelt zij de regio (600.000 inwoners) voor de gezamenlijkheid ook na te blijven streven bij onverhoopt mislopen van de Europese titel. Parkstad Limburg doet een oproep om dan een gelijk doel na te streven, maar onder een andere titel als Zuid-Limburg (Tripool) een gooi te doen naar:
Limburgs Culturele hoofdstad van de 21e eeuw!