EPEN – In het Geuldal bij Epen heeft Natuurmonumenten twee historische graften bij de Volmolen hersteld. Herstel van historische graften in het Geuldal verbetert waterbeheer en biodiversiteit, zo blijkt uit deze landschappelijke ingreep die het natuurlijke waterbeheer versterkt, wateroverlast vermindert en bijdraagt aan het herstel van het karakteristieke Zuid-Limburgse cultuurlandschap. Door het opnieuw aanleggen van plateaus en het planten van inheemse struiken wordt regenwater beter vastgehouden, wat verdroging tegengaat en de natuur veerkrachtiger maakt.
Toenemende waterproblemen in het Geuldal
Het Geuldal is een uniek natuurgebied met bloemrijke graslanden, hellingbossen, houtwallen en zeldzame plant- en diersoorten. Minder zichtbaar zijn de toenemende waterproblemen als gevolg van klimaatverandering en schaalvergroting in het landschap. Bij hevige regenval stroomt water snel van de steile hellingen af richting de Geul. Dit veroorzaakt wateroverlast en zorgt ervoor dat slib en voedingsstoffen van landbouwgronden in de rivier terechtkomen, met een negatieve invloed op de waterkwaliteit. In droge perioden ontstaat juist een tekort aan beschikbaar water.
Water vasthouden waar het valt
Een belangrijke oplossing ligt in het vasthouden van regenwater op de plek waar het valt. Wanneer water de tijd krijgt om geleidelijk in de bodem te infiltreren, worden piekafvoeren verminderd en blijft er meer vocht beschikbaar in droge tijden. Dit komt niet alleen de natuur ten goede, maar ook landbouw en omwonenden. Natuurlijke landschapselementen zoals bomen, struiken en kruidenrijk grasland spelen hierin een cruciale rol. Bladeren vangen regen op en wortels verbeteren de bodemstructuur, waardoor water beter wordt opgenomen.
Graftenherstel als klimaatoplossing
In het kader van het Programma Erfgoed Deal onderzocht Maastricht University bij de Volmolen hoe historische landschapsvormen kunnen bijdragen aan klimaatadaptatie. Graften – begroeide randen van plateaus op hellingen – werden vroeger veel toegepast om afstromend water te vertragen. Door schaalvergroting in de landbouw zijn veel van deze groene structuren verdwenen.
Met financiering uit dit programma heeft Natuurmonumenten twee van deze oude graften hersteld. De plateaus zijn opnieuw aangelegd en tijdens de Natuurkrachtdag op 21 november 2025 hebben vrijwilligers diverse inheemse struiken geplant, waaronder sleedoorn, meidoorn, kardinaalsmuts en hondsroos.
Boswachter Paul Wijenberg van Natuurmonumenten licht toe:
“Door deze beplanting krijgt regenwater meer tijd om in de bodem te zakken. Naarmate de struiken groeien, zal het waterbergend vermogen van de helling verder toenemen.”
Een toelichtend filmpje is te bekijken op www.natuurmonumenten.nl/geuldal onder de knop nieuws.
Meer biodiversiteit en een aantrekkelijk landschap
Het herstel van de graften draagt bij aan een robuuster ecosysteem en versterkt de biodiversiteit in het Geuldal. De groene structuren vormen verbindingszones voor diersoorten zoals de hazelmuis, de grauwe klauwier en tal van insecten. Daarnaast keren de karakteristieke groene lijnen van het kleinschalige cultuurlandschap terug, wat ook de recreatieve beleving voor wandelaars en natuurliefhebbers vergroot.
Met het herstel van historische graften laat Natuurmonumenten zien dat oplossingen uit het verleden een belangrijke rol kunnen spelen in toekomstbestendig natuur- en waterbeheer in Zuid-Limburg.
Foto: Natuurmonumenten